Arte Útil – nurt „sztuki użytecznej”: projekty mają realnie służyć ludziom, uruchamiać zmianę i czynić odbiorców współtwórcami-użytkownikami.
Czerwona flaga – krótki sygnał ostrzegawczy wskazujący typowy błąd/ryzyko (np. tryb bohatera, konsultacje pozorne, frekwencja bez zmiany).
Egalitarność / dostęp (E) – filtr inkluzywności: usuwa bariery finansowe, językowe, sensoryczne; dba, by użytkownikami nie była tylko wąska grupa.
Efekt odbicia – paradoks: rosnąca widoczność/sukces podbija skalę obciążeń, przez co bilans ekologiczny/społeczny się pogarsza.
Efekt zewnętrzny – wartościowy, nieplanowany „uboczny” skutek użytkowania (np. nowy rytuał, narzędzie, oddolna adaptacja).
Epoka postartystyczna – sztuka stapia się z codziennością; wysoki „współczynnik sztuki” może być poza instytucjami, w praktykach życia.
Estetyka raniąca miejsce – forma/obsługa wydarzenia szkodzi środowisku lub mieszkańcom (hałas, światło, ciężka infrastruktura); sygnał do przeprojektowania działań.
EWAL – część każdego kryterium: zwięzła ewaluacja „co realnie zostało i co poprawić”, po określonym czasie.
Ex‑ante – sprawdzenie założeń przed startem (filtr T/O/M, obszary ryzyka); jeśli coś nie przechodzi, wracamy do PROPOZYCJI.
Ex‑post – ocena po zakończeniu: co działa, co nie, co korygować/przekazać/wygasić.
Fasadowa partycypacja – udział bez sprawczości; spotkania „dla odhaczenia” bez realnego wpływu użytkowników.
Figura pojęciowa – prosta rama myślenia, która porządkuje złożony proces (nie narzuca estetyki, daje wspólny język pracy).
Figura pojęciowa WU – ujęcie procesu na osi PROPOZYCJA → UŻYCIE → UTRZYMANIE ze sprzężeniem zwrotnym do PROPOZYCJI.
Gościnność – czytelne zasady dostępu i bycia „u siebie” (prosty język, niski próg wejścia, możliwość dołączania nowych osób).
Horyzont oceny (T/O/M) – trzy warunki brzegowe: Trwałość (co zostaje w czasie), Współodpowiedzialność (kto niesie projekt), Międzygatunkowość (nie szkodzić, dbać o miejsce).
Kryteria profilujące (U1–U6) – sześć wymiarów opisu „życia w użyciu”: od intensywności i głębokości, przez opiekę i lokalność, po odporność i transfer.
Międzygatunkowość (M) – poszerzenie perspektywy o istoty/układy nieludzkie; projekt powinien mieć co najmniej neutralny, najlepiej regeneracyjny wpływ.
nd. — nie dotyczy – oznaczenie pola/kryterium, które w danym projekcie nie ma zastosowania.
Obszary ryzyka (E/FB/RE/Ø) – cztery „sita” na typowe luki: E (dostęp), FB (przepływy i granice), RE (refleksyjność), Ø (zamknięcie cyklu).
PLAN – część każdego kryterium: hipoteza zmiany, grupa docelowa, narzędzia, rytm i zasady wdrożenia.
Posthumanizm – perspektywa pozaantropocentryczna; współtworzenie z nie‑ludźmi i technologiami, odpowiedzialność za całą sieć życia.
Postwzrost – „w sam raz” zamiast „więcej”: umiar, wspólne zasoby i użyteczność ponad produkcję efektów i skalowanie.
Premierocentryzm – fetysz „otwarcia” kosztem ciągłości; wysoka frekwencja na starcie, a potem pustka.
Propozycja – jasno opisana możliwość użycia: co/po co/dla kogo/na jakich zasadach; punkt odniesienia dla późniejszej oceny.
Przepływy i granice (FB) – skąd bierzemy zasoby, co dzieje się z odpadami/produktami; czy koszty nie są przerzucane „gdzie indziej”.
Refleksyjność (RE) – autodiagnoza sensu: co pomijamy i dlaczego, co by było bez projektu, jakie skutki uboczne generujemy.
Rzeźba społeczna – społeczeństwo jako tworzywo; „każdy jest artystą” w sensie współtworzenia wspólnego dobra.
Skala 1:1 – działanie w realnej skali życia zamiast modelu; im bardziej użyteczne, tym mniej „wygląda jak sztuka” – i tym lepiej dla WU.
Skala „w sam raz” – limitowanie natężenia/pojemności, by nie przeciążać ludzi i miejsca; preferencja form lżejszych/rozproszonych.
Stopka decyzyjna – zwięzły wniosek karty: Utrwalamy / Korygujemy / Wygaszamy / Transferujemy (U6).
Sztuka relacyjna – projektowanie sytuacji i mikro‑wspólnot; relacje jako główne medium pracy.
ŚLADY – dowody użycia i efektów (dokumentacja, decyzje, artefakty kompetencji); podstawa wiarygodnej ewaluacji.
Śnieżna kula – metafora Ludwińskiego: sztuka „narasta”, pochłaniając kolejne obszary rzeczywistości, aż stapia się z życiem.
Transfer „jak leci” – kopiowanie formatu bez lokalnej adaptacji; grozi „kolonizowaniem” nowych miejsc.
Trwałość użytkowania (T) – utrzymywanie praktyk/relacji po określonym czasie, w granicach zasobów; ważniejsze niż „czy obiekt stoi”.
Tryb bohatera – wszystko „na jednej osobie”; kruchość systemu i brak przekazywalności ról.
U1 — Intensywność – kto i jak często korzysta (skala, rytm, różnorodność); czerwona flaga: ruch bez opieki.
U2 — Głębokość – co się zmienia w praktykach/kompetencjach/procedurach; czerwona flaga: frekwencja bez zmiany.
U3 — Utrzymanie / opieka – kto i na jakich zasadach niesie projekt (role, rotacje, instrukcje, budżet opieki); czerwona flaga: tryb bohatera.
U4 — Lokalność – zakorzenienie i współdecydowanie użytkowników; czerwona flaga: konsultacje pozorne.
U5 — Odporność społeczności – samodzielność po projekcie (kompetencje, sieci, proste procedury); czerwona flaga: bez nas projekt nie żyje.
U6 — Transferowalność – co jest rdzeniem, co lokalnym naddatkiem; instrukcja i protokół adaptacji; czerwona flaga: transfer jak leci.
Użycie – wdrożenie i realne korzystanie przez ludzi, potwierdzone śladami; środkowe ogniwo osi WU.
Utrzymanie – długofalowa opieka i ciągłość działania po projekcie; miernik realnej żywotności efektu.
Współczynnik sztuki – różnica między intencją a efektem dzieła; miara „ile sztuki” ujawnia się w działaniu/rzeczy.
Współczynnik Użytkowania (WU) – miara żywotności: użycie + utrzymanie + ślad; liczy się praktyczny, trwały pożytek.
Współodpowiedzialność (O) – wspólne tworzenie, decyzje i opieka rozłożone na wiele osób; przeciwdziała „trybowi bohatera”.
Zamknięcie cyklu (Ø) – plan sensownego zakończenia/odchudzenia/przekazania opieki; co zostaje, co zwracamy, kto domyka.